Kanser Tedavisi Yan Etkileri

0
44

Kanser teşhisi kişinin hayatını tersine çevirebilir. Testler ve kanseri görüntüleme için kliniklerde yapılan birçok tedavi, tedaviye girme ve kanserle yaşamanın birçok zorluğu ve üstüne üstlük kanser tedavisi yan etkileri görülmeye başlanır.

Hemen hemen her kanser tedavisi, birkaç haftadan aylara veya hatta kalıcı olarak ömür boyu sürebilir ve yan etkilere sahip olabilir. Radyasyon tedavisi genellikle tümörlere yönelik olsa da, diğer hücreler de zarar görür. Geleneksel kemoterapi, sadece kanser hücrelerini öldürmekle kalmaz, aynı zamanda bağırsak ya da kıl foliküllerinde olduğu gibi, bulantı ve saç dökülmesi gibi yan etkilere yol açarak vücudun her tarafında hızlı bir şekilde etkileri görülür.

Belirli özelliklere sahip kansere karşı çalışan hedefli tedavi, kanserli olmayan hücreler üzerinde daha az etkiye sahip olabilir ve bu nedenle daha az yan etkilere neden olur. İmmünoterapiler, bağışıklık sisteminin kanser hücrelerine doğrudan kanser hücrelerine saldırmakla savaşmasına yardımcı olur. Ancak bağışıklık aktivitesini arttırmak, ateş ve grip benzeri semptomlardan organ yetmezliğine ve organ kaybına kadar değişen yan etkilerle birlikte, sağlıklı dokulara zarar veren aşırı bağışıklık tepkilerine yol açabilir. 

Tedaviye hazırlanmanıza yardımcı olmak için, doktorunuza veya hemşirenize terapi sırasında ve sonrasında hangi yan etkileri beklediğinizi sorun. Ancak bu yan etkilerin kişiden kişiye değiştiğini unutmayın. Yan etkileri azaltmak ve yaşam kaliteniz üzerindeki etkilerini azaltmak için atabileceğiniz pek çok adım vardır. Yan etkilerle başa çıkmakta güçlük çekiyorsanız, kanser bakım ekibinize söyleyin.

Yorgunluk: Kanserli kişiler genellikle aşırı yorgun, zayıf, tükenme ya da enerjide eksiklik hissederler. Genellikle dinlenme veya uyku yardımcı olmaz ve kansere bağlı yorgunluk inatçı bir problem olabilir. Kanserden kaynaklanabilir, çünkü bazı tümörler sağlıklı besinlerle aynı besin maddeleri için yarışırlar. Cerrahi, radyasyon ve kemoterapi, vücut iyileşmeye çalıştıkça yorgunluğu tetikleyebilir. Depresyon, stres ve anemi (düşük alyuvar sayısı) ayrıca yorgunluğa da katkıda bulunabilir. Her zamanki aktivitelerinizi tedavi sırasında veya hemen sonrasında sürdüremeyebilirsiniz. Önceden hazırlanmaya çalışın ve yardım için aile ve arkadaşlar sorun. Dinlenme periyotlarını veya uyku zamanınızı gününüze göre programlayın. Sağlıklı bir diyet ve hafif fiziksel aktivite, enerjinizi toplamanızı sağlamaya yardımcı olabilir.

Mide bulantısı ve kusma: Mide bulantısı ve kusma kemoterapi ve radyasyonun sık görülen yan etkileridir, fakat bunların ciddiyeti ve ne kadar sürdüğü değişebilir. Üç büyük öğün yerine birden fazla küçük atıştırmalar veya aperatif yemeye çalışın. Kuru, yumuşak ve tuzlu yiyecekler bulantıları azaltabilirken, yağlı, baharatlı veya güçlü kokulara sahip gıdalar daha da kötüleştirebilir. Nane, zencefil ve tıbbi esrar bulantıyı hafifletmeye yardımcı olabilir. Hem reçetesiz hem de reçeteyle satılan bulantı önleyici ilaçlar (anti-emetik) sıklıkla semptomları hafifletebilir.

İştah kaybı ve kilo kaybı: Bazı kanserler, özellikle ilerlemiş kanser, iştah kaybına (iştahsızlık) ve kilo kaybına yol açabilir. Kanser tedavileri, iştahı azaltabilir veya yiyeceklerin tat duyusunu değiştirebilir ve bu da onu daha az çekici hale getirebilir. Depresyon veya anksiyete de iştahı azaltabilir. Aynı zamanda, kanserden kaynaklanan metabolik değişiklikler, kilonuzu korumayı yada kilo almayı zorlaştırabilir. Her bir saatte bir yemeye çalışın ve her öğünde veya atıştırmalıkta protein ve kalori açısından zengin besinler ekleyin. Sıvı besin takviyeleri de yardımcı olabilir. Hafif egzersiz ve tıbbi esrar genellikle iştahı uyarabilir. Kanser bakım ekipleri genellikle iştahınızı iyileştirmek ve iyi beslenmeyi sürdürmek için stratejiler konusunda tavsiyede bulunabilecek bir beslenme uzmanı veya diyetisyen personeli içeriri ve bu konularda danışabilirsiniz. 

Ağız ve boğaz problemleri: Radyasyon ve kemoterapi ağızda ve boğazda ağrılı ve yutma güçlüğüne neden olan yaralara neden olabilir. Yumuşak yiyeceklere ve meyve suları gibi besin açısından zengin içeceklere odaklanın ve tuzlu veya asidik yiyeceklerden kaçının. Kanser hastaları diş muayenesi yapmalı ve radyasyon veya kemoterapiye başlamadan önce diş çalışmaları tamamlanmalıdır. Sık diş fırçalama ve ağız durulamaları dahil olmak üzere iyi ağız hijyeni ağız yaralarının iyileşmesine yardımcı olabilir.

İshal: Hafif ila şiddetli arasında değişen, ishal kanseri olanlarda yaygındır. Radyasyon, ilaçlar, stres ve diğer faktörler tarafından tetiklenebilir.  Yağlı gıdalardan ve yüksek lifli meyveler, sebzeler ve kahve gibi bağırsak aktivitesini uyarabilenlerden kaçının. Gerekirse, doktorunuza veya hemşirenize antidiarröz ilaçları hakkında danışın.

Kabızlık: Kabızlık yeme alışkanlıklarındaki değişikliklerden ve tedavi sırasında daha az aktif olmasından kaynaklanabilir veya bazı ilaçların, özellikle de opioid ağrı kesicilerin yan etkisi olabilir. Bol miktarda sıvı tüketin ve çiğ meyve ve sebzeleri, tam tahılları ve fındıkları yedikten sonra diyet lifini arttırın. Hafif egzersiz genellikle bağırsak hareketlerini teşvik eder. Kabızlık şiddetli veya uzamış ise doktora veya diğer ilaçlar hakkında doktorunuza danışın.

Ağrı: Kanser hastası herkes acı çekmemekte ve vücutta yayılan (metastaz olarak bilinen) ilerlemiş kanserlerde daha fazla muhtemeldir. Sinir ve organlara baskı yapan veya kemikleri işgal eden tümörler ağrıya neden olabilir. Ağrı ayrıca ameliyat, radyasyon veya kemoterapiden de kaynaklanabilir. Ağrı şiddette değişiklik gösterebilir ve akut (kısa süreli) veya kronik (uzun süreli) olabilir. Ağrı yönetimi özel nedenine bağlıdır. Bazen reçetesiz ilaçlar ile yönetilebilir. Ağrı şiddetli veya kronik ise, opioid gibi daha güçlü ilaçlar gerekebilir ve doktorunuz sizi bir ağrı uzmanına yönlendirebilir. 

Periferik nöropati: Bazı kemoterapi ilaçları periferik nöropatiye veya ekstremitelerde sinir hasarına neden olabilir. Nöropati, duyumu azaltabilir ve el ve ayaklarda ağrı, yanma, karıncalanma veya uyuşmaya neden olabilir. Ağır vakalarda yürüyüş ve diğer günlük aktivitelere müdahale edebilir. Nöropati aynı zamanda idrar veya kabızlık zorluğuna da yol açabilir. Çalışmalar, kemoterapi infüzyonları sırasında donmuş eldiven ve çorap giymenin el ve ayaklardaki nöropatiyi önlemeye yardımcı olabileceğini göstermektedir. Bazı durumlarda, kemoterapi ilaçları sinir yan etkilerini azaltmak için daha uzun bir süre boyunca daha küçük dozlarda verilebilir.

Saç dökülmesi: Ayrıca alopesi denir, saç dökülmesi kemoterapi ve radyasyon yaygın bir yan etkisidir. Bu tedavilerin saç köklerinin hızlı büyüyen hücrelerini öldürebilmesi nedeniyle olur. Ancak tüm kanser ilaçları saç dökülmesine yol açmaz ve kayıp saç miktarı bireyler arasında değişir. Saç dökülmesi yavaş yavaş veya çok hızlı bir şekilde meydana gelebilir ve genellikle kemoterapi veya radyasyona başladıktan iki ila üç hafta sonra başlar. Çalışmalar, kemoterapi infüzyonları sırasında saç derisinin soğumasının saç kaybının önlenmesine yardımcı olabileceğini göstermektedir . Çoğu durumda, saç dökülmesi geçicidir ve kemoterapiyi durdurduktan sonra tekrar büyüyecektir.

Düşük kan hücresi sayımı:Radyasyon ve bazı kemoterapi ilaçları, kemik iliğinin kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler dahil olmak üzere kan hücrelerini üretme yeteneğini bozabilir. Düşük seviyelerde kırmızı kan hücreleri (ve oksijen taşıyan hemoglobin), yorgunluk, nefes darlığı ve baş dönmesi gibi belirtilerle anemiye neden olur. Bağışıklık yanıtlarını gerçekleştiren düşük seviyeli beyaz kan hücreleri, insanları enfeksiyonlara daha yatkın hale getirebilir. Düşük trombosit seviyeleri morarmaya veya kanamaya yol açabilir. Düşük beyaz kan hücresi olan insanlar enfeksiyonlardan kaçınmak için önlem almalıdır. Beyaz kan hücreleri çok düşük olduğunda diğer insanlarla temasın sınırlanması gerekebilir. Koloni uyarıcı faktörler beyaz kan hücresi üretimini teşvik ederken, eritropoietin kırmızı kan hücresi üretimini uyarmak için verilebilir.

Cinsel yan etkiler:Kanser ve tedavileri, cinsel ilişkiyi (libido) ve cinsel işlevi etkileyebilir ve bu da ortaklarla ilişkileri etkileyebilir. Bu özellikle, seks hormonları estrojen veya testosteron ile etkileşime giren ilaçlar ile olasıdır. Kanser cerrahisi ve tedavisi kişinin görünüşünü, kilo değişimleri, yara izleri veya vücut kısmının kaybedilmesi açısından değiştirebilir, bu da öz bilinçliliğe ve itici hissetmeye neden olabilir. Kadınlar ve erkekler, cinsel işlevlerde, uyandırılmadıkları veya orgazmaya ulaşamadıkları gibi değişiklikler yaşayabilirler. Kadınlar erken menopoz semptomları yaşayabilir ve erkekler ereksiyon almakta zorluk çekebilirler. Kanserden önce mümkün olan aynı yakınlık düzeyini korumak zaman ve çaba gerektirebilir. Bir seks terapisti veya evlilik danışmanı iletişimi kolaylaştırabilir ve gerçekçi beklentiler belirlemede yardımcı olabilir.

Doğurganlık üzerindeki etkiler: Bazı kanserler ve kanser tedavileri üreme sistemini etkiler ve bu da doğurganlık sorunlarına yol açabilir. Radyasyon ve kemoterapinin yumurta ve sperm üzerinde zararlı etkileri olabilir. Rahim, yumurtalık veya testis gibi üreme organlarındaki kanserin kaldırılması, bir kadının hamile kalma yeteneğini veya bir erkeğin çocuk sahibi olma becerisini etkileyebilir. Bazı ameliyatlar kalıcı infertiliteye neden olur; bu da çocuk veya genç yetişkinler olarak kanser geliştiren kişiler için bir endişe kaynağı olabilir. Doğurganlık danışmanlığı, tedavinin başlamasından önce, dondurucu yumurta veya sperm bankası gibi mevcut seçeneklerin tartışılması dahil olmak üzere yapılmalıdır. 

Psikoloji üzerine etkileri: Kanser hastalarında depresyon ve stres duygularının yanı sıra aile üyeleri ve onlara yardım eden sevdikleri arasında duygusal durumlar yaygındır. Üzüntü, öfke, korku, keder, hayal kırıklığı ve umutsuzluk hissi, özellikle kanser tedavisi uzun sürdüğünde, kanser geri döndüğünde veya yayıldığında veya kişinin tedavi edilemeyen bir kanserine sahip olduğunda da yaygındır. Bu duygular ilişkilere veya normal aktivitelere müdahale ediyorsa, kanser bakım ekibinizden yardım isteyin. Depresyon ve diğer akıl sağlığı sorunları genellikle danışmanlık, ilaç tedavisi veya kombine yaklaşımla yönetilebilir.